Επιστημονική Φαντασία και Εικονική Πραγματικότητα

 

 

 

ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ Καραπιπέρη Θεοδώρα

ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑ ΠΕ70

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΟΜΙΛΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ

«Επιστημονική Φαντασία και Εικονική Πραγματικότητα»

Εισαγωγή Η επιστημονική φαντασία (ΕΦ) αποτελεί είδος της φανταστικής λογοτεχνίας και είναι πολιτισμικό προϊόν της νεωτερικής κοινωνίας καθώς πήρε συγκεκριμένη μορφή τον 20ό αιώνα, αν και οι απαρχές ανάγονται στον «Ικαρομένιππο» του Λουκιανού. Αξιοποιώντας όλες τις αφηγηματικές μορφές της μυθιστορηματικής παράδοσης (έπος, περιπέτεια, ταξίδι, αλληγορία, σάτιρα, ψυχογραφία), επιχειρεί να συλλάβει το μέλλον της ανθρωπότητας και να εξοικειώσει το αναγνωστικό κοινό με την επιστημονική και τεχνολογική πρόοδο, ασκώντας ταυτόχρονα κριτική στον παρόντα κόσμο και δημιουργώντας –έστω και εξεζητημένες– εναλλακτικές προτάσεις με επίκεντρο πάντα τον άνθρωπο. Η παιδαγωγική σημασία του παιδικού βιβλίου επιστημονικής φαντασίας είναι ιδιαίτερα σημαντική. Είναι χαρακτηριστικό ότι τα κείμενα επιστημονικής φαντασίας μυούν τα παιδιά, αποφεύγοντας τον διδακτισμό, σε έννοιες όπως δικαιοσύνη, αλληλεγγύη, φιλία, συνεργασία, ειρήνη, ελευθερία θίγουν κοινωνικά προβλήματα της εποχής μας, όπως υπερπληθυσμός, ολοκληρωτισμός, πυρηνική καταστροφή, σχέση ανθρώπου-φύσης, σχέση ανθρώπου-τεχνολογίας προτείνουν εναλλακτικούς ή ιδανικούς κοινωνικούς θεσμούς και αξίες ενισχύουν την οικολογική συνείδηση του παιδιού, καθώς αρκετά κείμενα επιστημονικής φαντασίας παρουσιάζουν ένα εντελώς κατεστραμμένο περιβάλλον σε μια μεταπυρηνική περίοδο, γεγονός που αναγκάζει τους ανθρώπους να ζουν κάτω από την επιφάνεια της Γης καλλιεργούν τη φαντασία των παιδιών και τα εξοικειώνουν με την εξέλιξη της επιστήμης και της τεχνολογίας. Ακόμη η παιδική λογοτεχνία επιστημονικής φαντασίας μας δίνει τη δυνατότητα να φέρουμε τους μαθητές σε επαφή με τις ιδιαιτερότητες και την ποικιλομορφία του αφηγηματικού λόγου.

 

 

ΣΤΟΧΟΙ

Να διερευνήσουν θέματα με τα οποία ασχολείται η Επιστημονική Φαντασία (ο ρόλος των μηχανών, το διάστημα, η ζωή σε άλλους πλανήτες, η ζωή του μέλλοντος)

Να κατανοήσουν τα στερεότυπα του είδους (θετικοί/αρνητικοί ήρωες, ουτοπία-δυστοπία)

Να καλλιεργήσουν τη φαντασία τους και να οραματιστούν τη μελλοντική κοινωνία

Να κατανοήσουν ότι και μια ιστορία Επιστημονικής Φαντασίας εκτυλίσσεται μέσα σε πολιτικοκοινωνικά συμφραζόμενα

Να συνειδητοποιήσουν τα σύγχρονα προβλήματα (ενεργειακό, οικολογικό, υπερπληθυσμός), τα οποία εμπνέουν την ΕΦ.

Να συνειδητοποιήσουν τις γλωσσικές υπερβάσεις της Επιστημονικής Φαντασίας

Να προσεγγίσουν διαθεματικά, τα θέματα της Επιστημονικής Φαντασίας

Τροποποίηση στοιχείων της ιστορίας: πρόσθεση / αφαίρεση ηρώων, επεισοδίων, αλλαγή τέλους, αλλαγή αφηγητή, αλλαγή τόπου, αντιστροφή των χαρακτηριστικών του υπερήρωα κόμικς

Δημιουργία λεξικού νεολογισμών που συναντώνται στη λογοτεχνία ΕΦ και αποδίδουν την εξέλιξη της τεχνολογίας

Καταγραφή των σύγχρονων προβλημάτων που διαφαίνονται στο κείμενο και πρόταση λύσεων γι’ αυτά

Συλλογή πληροφοριών από βιβλία γνώσεων/ηλεκτρονικές πηγές για τα θέματα της ΕΦ που περιέχει το κείμενο

Κατασκευή/ζωγραφική επιτευγμάτων φουτουριστικής τεχνολογίας

Εικονογράφηση της αγαπημένης τους ή της δικής τους ιστορίας ΕΦ

Εικονογράφηση ουτοπικής κοινωνίας, που παρουσιάζεται σε έργο ΕΦ

Η αξιοποίηση των ΤΠΕ

Έχουν προταθεί στην βιβλιογραφία η αξιοποίηση καταρχήν του επεξεργαστή για την παραγωγή πρωτότυπων κειμένων από τους μαθητές («δημιουργική γραφή»), των πολυμέσων για την κατασκευή  πολυτροπικών λογοτεχνικών κειμένων

Να αναπτύξουν τις συνθετικές και κριτικές ικανότητες των μαθητών και μαθητριών με διαθεματικές εργασίες, παρουσιασμένες πολυμεσικά.

Να συνδέσουν τη λογοτεχνία της ΕΦ με τη σύγχρονη τεχνολογική εξέλιξη η οποία οικοδομεί μια εικονική πραγματικότητα διαδραστική και ραγδαία μεταβαλλόμενη

 

ΑΝΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ

 

ΔΡΑΣΕΙΣ

 

Τροποποίηση στοιχείων της ιστορίας: πρόσθεση / αφαίρεση ηρώων, επεισοδίων, αλλαγή τέλους, αλλαγή αφηγητή, αλλαγή τόπου, αντιστροφή των χαρακτηριστικών του υπερήρωα κόμικς

Δημιουργία λεξικού νεολογισμών που συναντώνται στη λογοτεχνία ΕΦ και αποδίδουν την εξέλιξη της τεχνολογίας

Καταγραφή των σύγχρονων προβλημάτων που διαφαίνονται στο κείμενο και πρόταση λύσεων γι’ αυτά

Συλλογή πληροφοριών από βιβλία γνώσεων/ηλεκτρονικές πηγές για τα θέματα της ΕΦ που περιέχει το κείμενο

Κατασκευή/ζωγραφική επιτευγμάτων φουτουριστικής τεχνολογίας

Εικονογράφηση της αγαπημένης τους ή της δικής τους ιστορίας ΕΦ

Εικονογράφηση ουτοπικής κοινωνίας, που παρουσιάζεται σε έργο ΕΦ

Καταγραφή ομοιοτήτων /διαφορών μεταξύ των διαστημικών ταξιδιών και των ταξιδιών με αεροπλάνο, συζήτηση για τις επιπτώσεις που φέρει η τεχνολογία στη ζωή μας

Επιλογή ενός προβλήματος της καθημερινότητάς μας, εφεύρεση μηχανής που λύνει αυτό το πρόβλημα

Επισήμανση των τεχνολογικών επιτευγμάτων που ενυπάρχουν σε κάθε έργο ΕΦ

 

ΩΡΕΣ ΕΒΔΟΜΑΔΙΑΙΩΣ

2 διδακτικές ώρες

 

ΔΙΔΑΚΤΙΚΟ ΥΛΙΚΟ

Κείμενα από τα σχολικά ανθολόγια

Λογοτεχνικά Κείμενα ΕΦ

Κόμικς ΕΦ

Κινηματογραφικές ταινίες

Παιδικές τηλεοπτικές σειρές

DVD Επιστημονικής Φαντασίας

Βιβλία / ηλεκτρονικές πηγές γνώσεων

Λογισμικά virtual environments

Φουτουρισμός (εισαγωγή)

 

 

ΠΑΡΑΔΟΤΕΑ

Εργασίες των μαθητών

Ο  φάκελος του προγράμματος (project)

Οι κατασκευές των μαθητών –Πιθανή δημιουργία εφεύρεσης

Δημιουργία ηλεκτρονικού υλικού (cd)

Παρουσίαση της υλοποίησης του προγράμματος

 

 

ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ ΜΕ ΦΟΡΕΙΣ

Θα επιδιωχθεί η συνεργασία με:

Κέντρο Λογοτεχνών Ρόδου

Δημόσια Βιβλιοθήκη Ρόδου/ Δημοτική  Βιβλιοθήκη Ρόδου

Πανεπιστήμιο Αιγαίου

Συγγραφείς ( Κάλεσμα για επίσκεψη στο σχολείο)

Εικονογράφους (Τοπικό επίπεδο)

Γραφίστες (Τοπικό Επίπεδο)

Κινηματογράφους Ρόδου

Νεστορίδειος Πινακοθήκη Νεοελληνικής Τέχνης

 

 

Σχεδιασμός Αναλυτικού Προγράμματος

ΧΡΟΝΟΔΙΑΓΡΑΜΜΑ

1η Διδακτική Περίοδος: Οκτώβριος- Δεκέμβριος

(11 εβδομαδιαία δίωρα/22δ.ώρες)

Θέμα Στόχοι-Έννοιες Μέσα -Υλικά

1η εβδομάδα

(2 δ.ωρες) Διερευνητική εργασία Να ανιχνεύσουμε τις ιδέες ή γνώσεις των μαθητών για την ΕΦ Αποσπάσματα βιβλίων, βιβλία , κόμικς , ταινίες, Διαδίκτυο

2η  εβδομάδα

(2 δ.ωρες) Καθορισμός Ομάδων Να δώσουμε στους μαθητές τη δυνατότητα να ενταχθούν στην ομάδα που τους ενδιαφέρει εικονογράφηση, συγγραφή,

συλλογή πληροφοριών τεχνολογικά επιτεύγματα παραγωγή λόγου, εφεύρεση Παρουσιάζονται κείμενα και θεματικές ,

Προβολή κινηματογραφικής ταινίας ΕΦ

Συζήτηση

 

3η εβδομάδα

(2 δ.ωρες) Επιλογή υλικού για την κάθε ομάδα και ανάθεση καταλόγου υλικού τους Να επιλέξουμε όλα τα είδη μυθιστόρημα, κόμικς, ταινίες, ποίηση, διαδίκτυο, βιβλία γνώσεων

Να δημιουργήσουν καταλόγους Κείμενα , Η/Υ, ταινίες,

Επίσκεψη εικονογράφου

Εθνικό κέντρο Βιβλίου

 

4η-έως 6η  εβδομάδα

(6 δ.ωρες) Ανάγνωση και αποκρυπτογράφηση υλικού Οι μαθητές ανά ομάδα παρουσιάζουν τα βιβλία τους ή ότι είδος έχουν επιλέξει ποια είναι η κεντρική θεματική (εντοπίζουν πρόσωπα-ήρωες, τόπο/χρόνο) Εργαστήριο υπολογιστών

Δημιουργία παρουσίασης

7η - 8η εβδομάδα

(4δ.ω)

Εικονογράφηση Φουτουρισμός Να συνδυάζουν το κείμενο ΕΦ με την ζωγραφική Εικαστική παρέμβαση

Επίσκεψη εικονογράφου

9η εβδομάδα

(2 δ.ωρ) Εισαγωγή των  νέες τεχνολογίες Να γνωρίσουν Λογισμικά  που σχεδιάζουν την εικονική πραγματικότητα Προβολή τρισδιάστατης ταινίας η οποία βασίζεται σε λογοτεχνικό κείμενο

10η -11η εβδομάδα

(4δ.ώρες)

Εισαγωγή στη δημιουργική γραφή Να κατανοήσουν ότι με δημιουργική γραφή η πρόσληψη της λογοτεχνίας από αποκλειστικά παθητική γίνεται και ενεργητική

Δημιουργούν δικά τους κείμενα με επέμβαση στο κείμενο , αλλαγή δομής, συνδυασμός ιστοριών για τη δημιουργία μιας νέας , σχεδιασμός πρωτότυπής ιστορίας ή ενός ποιήματος

 

Επίσκεψη στο Κέντρο λογοτεχνών Ρόδου

Πρόσκληση στην τάξη ενός ειδικού στο αντικείμενο από το Πανεπιστήμιο Αιγαίου

 

2η Διδακτική Περίοδος

Ιανουάριος – Μάρτιος (10 εβδομαδιαία δίωρα -20δ.ώρες)

 

Θέμα Στόχοι –Έννοιες Μέσα –Υλικά

1η -2η εβδομάδα

(4δ.ώρες) Παρουσίαση των κειμένων που δημιούργησαν οι μαθητές Να αναγνωρίσουν την αξία της δημιουργίας Εργαστήριο Η/Υ

 

3η εβδομάδα

(2δ.ώρες) Εισαγωγή στη Μουσική Να επιλέγουν τη μουσική επένδυση για τα έργα τους Είδη μουσικής

CD

4η εβδομάδα

(2δ.ώρες) Εισαγωγή στη θεατρική Αγωγή Να εντοπίζουν ρόλους και να τους δραματοποιούν Θεατρικά κείμενα

Θεατρικές Παραστάσεις

Κείμενα

5η -6η εβδομάδα

(4δ. ώρες)

Δημιουργία θεατρικού παιχνιδιού Να επιλέγουν στοιχεία από τα κείμενα  και να σχηματίζουν παιχνίδι Αρχικά κείμενα

 

 

7η -8η εβδομάδα

(4δ.ώρες) Δημιουργία κατασκευής Να επιλέξουν υλικά , να χρησιμοποιήσουν στοιχεία της φουτουριστικής τέχνης , εικονογράφησης Επίσκεψη στη Νεστορίδειο Πινακοθήκη

Επίσκεψη ενός γραφίστα στην τάξη

9η εβδομάδα

2δ.ώρες Γνωριμία με το

Virtual Environments Να συνδυάσουν την ΕΦ με την εξέλιξη της τεχνολογίας Εργαστήριο Η/Υ

Λογισμικό

 

10η εβδομάδα

2δ.ώρες Τρισδιάστατες

Ταινίες Να εντοπίσουν την επίδραση της τεχνολογίας στην 7η τέχνη Προβολή τρισδιάστατης ταινίας

 

3η Διδακτική περίοδος

Απρίλιος-Ιούνιος (8 εβδομαδιαία δίωρα 16 δ. ώρες)

Θέμα Στόχοι- Έννοιες Μέσα –Υλικά

1η εβδομάδα

2δ.ωρ Δημιουργία λεξικού Να εντοπίσουν και να καταγράψουν όλες τις λέξεις που εισβάλλουν στα κείμενα και έχουν σχέση με την ΕΦ Κείμενα

Λεξικό

Η/Υ

Κειμενογράφος word

2η -3η εβδομάδα

(4δ.ώρες) Δημιουργία εφεύρεσης Να δημιουργήσουν κάτι καινούριο  που θα δίνει λύση σε ένα πρόβλημα Υ/Η

Υλικά (μέταλλο, χαρτί,)

4η εβδομάδα

(2δ. ώρες) Επίσκεψη συγγραφέα Συζήτηση με ένα συγγραφέα έργων επιστημονικής φαντασίας Ερωτηματολόγιο

Συνέντευξη

5η - 10η εβδομάδα

(8δ.ώρες)

 

Αξιολόγηση προγράμματος

Δημιουργία συνολικού έργου των μαθητών Οι μαθητές θα αναλάβουν να δημιουργήσουν ένα δικό τους έργο το όποιο θα έχει επίδραση όλων των στοιχείων που παρουσιάστηκαν Παρουσίαση έργου

Με το λέξη έργο π.χ (κείμενο φανταστικό με εικονογράφηση , μουσική , ρόλους με παρουσίαση στον Η/Υ)

 

 

Σημείωση

*Το πρόγραμμα αυτό σχεδιάστηκε με το σκεπτικό ότι θα υπάρχουν οι προαναφερθείσες ειδικότητες

 

 

 

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ -ΠΗΓΕΣ

Επιστημονικό Πεδίο: Γλώσσα- Λογοτεχνία

Αναλυτικά προγράμματα Προγράμματα Σπουδών Δημοτικού (ΔΕΠΠΣ, ΑΠΣ, 2003)

Πρόγραμμα Σπουδών για τη Διδασκαλία της Νεοελληνικής Γλώσσας και της Λογοτεχνίας στο Δημοτικό Σχολείο ,Αθήνα 2011

Πρόγραμμα Σπουδών για τη Διδασκαλία της Λογοτεχνίας στην Υποχρεωτική Εκπαίδευση , Οδηγός για τον Εκπαιδευτικό, «ΝΕΟ ΣΧΟΛΕΙΟ» Αθήνα 20011

Ζερβού, Αλεξάνδρα (1997). Στη χώρα των θαυμάτων: το παιδικό ανάγνωσμα ως σημείο συνάντησης παιδιών ενηλίκων. Αθήνα: Πατάκης

Κατσίκη-Γκίβαλου, Άντα, Τζίνα Καλογήρου & Άβα Χαλκιαδάκη (2008). Φιλαναγνωσία και σχολείο. Αθήνα: Πατάκης.

Παπαδάτος, Γιάννης Σ. (2009), Παιδικό βιβλίο και Φιλαναγνωσία: Θεωρητικές αναφορές και προσεγγίσεις: Δραστηριότητες. Αθήνα: Πατάκης.

Παπαντωνάκης, Γεώργιος (2001). Εισαγωγή στο ελληνικό παιδικό μυθιστόρημα επιστημονικής φαντασίας. Απο τη θεωρία στην πράξη. Αθήνα: Κέδρος.

Πενάκ, Ντανιέλ (1996). Σαν ένα μυθιστόρημα/μτφρ. Ρένα Χάτχουτ. Αθήνα: Καστανιώτης.

Ποσλιανέκ, Κριστιάν (1996). Να δώσουμε στα παιδιά την όρεξη για διάβασμα/μτφρ. Στέση Αθήνη. Αθήνα: Καστανιώτης

Σπινκ, Τζων (Spink, John) (1989). Τα παιδιά ως αναγνώστες/μτφρ. Κυριάκος Ντελόπουλος. Αθήνα: Καστανιώτη

Ιστοσελίδες

www.ekebi.gr , www.minedu.gr ,

www.livepedia.gr/index.php,   www.dschool.edu.gr,  www.kleidiakaiantikleidia.net